Lang geleden bezocht ik de London Dungeons. Omdat de kerkklokken er onophoudelijk luidden maakte vooral het thema 'pest' een diepe indruk Met hun gevoel voor drama waren de Engelsen erin geslaagd een sinister beeld van de middeleeuwen neer te zetten: hier en daar schuifelden in het zwart gehulde mensen over lege straten onder het geluid van beierende kerkklokken.

In Nederland zijn we nu ruim veertien dagen in 'intelligente lockdown'. Vooral 's avonds is het stil op straat. Afgelopen zondag was ik om 21.00 uur de enige fietser, zo af en toe passeerde er een auto. Het was eenzaam en donker, zelfs de Zuidas had het licht uitgedaan. Goddank geen geluid van kerkklokken. Ik hoop dat die er ook niet hoeven komen.

Ondertussen ga ik door de laatste aantekeningen van de eindredacteur aan te passen. Over twee weken, is het plan, gaat het manuscript naar de vormgever en daarna...

Hieronder een beeld van de tijdreis die ik dagelijks maak. Terug naar de 19e eeuw.

Een engeltje in de hemel

In de 19e eeuw hadden de mensen minder haast of zij leken minder haast te hebben. Op tekeningen en schilderijen zie je ontspannen reizigers. Zij roken een pijp, zitten te breien of te praten in de benauwde roefjes van een trekschuit of in een diligence die ze van Brabant naar Utrecht bracht.

De reis duurde zo’n achtenveertig uur, overnachten deed je in een herberg om de volgende dag weer in een koets of trekschuit plaats te nemen die je aller rustigst naar je bestemming voerde. Een reis per koets was echter ongemakkelijk en gevaarlijk. Ongemakkelijk want de zittingen van de dilligence waren vaak hobbelig en hard. Struikrovers loerden langs de weg en als zij je leven niet kwamen verpesten, dan kon er wel een wiel breken, waardoor je reis zeker een dag oponthoud kreeg.
Er was toen geen maatschappij die, uit angst voor claims, je in een comfortabel hotel onderbracht.

De meeste mensen waren arm en beschikten niet over de middelen waarover wij beschikken. Zij dachten ook heel anders over de dingen. Over kinderen bijvoorbeeld. Er heerste grote armoede, iedere cent kon gebruikt worden. Artsen wezen in dit verband op de kwalijke invloed van de begrafenisfondsen waar men voor enkele centen per week het leven van kinderen kon verzekeren. Hoe vreemd en hard het nu ook klinkt, toen vond menig moeder enige tijd na onvoorzichtig een slaapmiddel te hebben gegeven een lijkje onder het wiegekleed:
”Het was een troost, een engeltje in de hemel, een last en een eter minder”.
Van het ontvangen begrafenisgeld konden kleren worden ingelost bij de bank van lening of aardappelen worden gekocht als het fonds enige guldens uitkeerde*).

Twee eeuwen geleden: een turbulente en andere mentalitijd.

*)Uit: Geschiedenis van Noord Brabant, onder redactie van prof. dr. HFJM van den Eerenbeemt